Danh mục các thuốc tác động tới Kali máu

DANH MỤC CÁC THUỐC TÁC ĐỘNG TỚI KALI MÁU

 

I. DANH MỤC THUỐC LÀM TĂNG KALI MÁU:

II. DANH MỤC THUỐC LÀM GIẢM KALI MÁU:

III. HƯỚNG DẪN VÀ GIẢI THÍCH:

Tăng hoặc giảm kali máu là tình huống lâm sàng thường xảy ra, có thể dẫn đến loạn nhịp nghiêm trọng. Thuốc đóng vai trò trong sự xuất hiện rối loạn kali máu.

Kết quả hình ảnh cho ion kali

Ion kali (K+) là cation chính của môi trường dịch nội bào, nồng độ dao động từ 100 đến 150 mmol/l. Hơn 90% kali của tổ chức nằm ở trong tế bào, đa số được dự trữ ở cơ. Nồng độ kali trong huyết tương được kiểm soát rất chặt chẽ (dao động từ 3,5 đến 5 mmol/l). Sự vận chuyển kali được điều hòa bởi thăng bằng toan – kiềm, insulin, các catecholamin và aldosteron. Thuốc là một nguyên nhân quan trọng gây đến rối loạn kali máu.

1. Tăng kali máu do thuốc

Tăng kali máu được xác định khi nồng độ kali trong huyết tương vượt quá 5 mmol/l. Tăng kali máu quá mức có thể đe dọa tính mạng.

Biểu hiện lâm sàng của tăng kali máu

Biểu hiện tim mạch:

Tăng kali máu dẫn đến thay đổi trên điện tâm đồ (hình 1).

Sự thay đổi của sóng T, nhọn và đối xứng.

Bất thường trong dẫn truyền nhĩ (sóng P giảm dần rồi biến mất) và dẫn truyền nhĩ thất (bloc xoang nhĩ và bloc nhĩ thất).

Bất thường dẫn truyền trong thất với giãn rộng phức hợp QRS.

Nhịp nhanh thất trước khi xuất hiện rung thất và ngừng tim.

Không có mối liên quan tuyến tính giữa nồng độ kali máu và các thay đổi trên điện tâm đồ.

Biểu hiện thần kinh:

Tăng kali máu có thể gây ra các triệu chứng thần kinh cơ như dị cảm đầu chi hoặc vùng quanh miệng.

Nguyên nhân tăng kali máu

Tăng kali máu có thể do tăng lượng kali hấp thu vào cơ thể (hiếm gặp), do vận chuyển quá mức kali từ nội bào ra ngoại bào hoặc giảm bài tiết kali qua thận.

Thuốc gây tăng lượng kali hấp thu: các muối kali.

Thuốc gây vận chuyển kali quá mức từ nội bào ra ngoại bào:

Các thuốc chẹn beta giao cảm không chọn lọc, đặc biệt trong trường hợp suy giảm chức năng thận.

Ngộ độc digoxin: ức chế kênh Na+-K+-ATPase gây tăng nồng độ kali ngoại bào và làm giảm kali nội bào.

Thuốc chủ vận alpha adrenergic cản trở con đường nội bào của kali.

Thuốc gây giảm bài tiết kali qua thận: một số thuốc gây hội chứng giảm tiết renin và aldosteron.

Thuốc ức chế men chuyển +++.

Thuốc đối kháng receptor AT1 của angiotensin 2 (các sartan) +++.

Aliskiren (thuốc ức chế renin) +++.

Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) ++.

Chất ức chế miễn dịch (ciclosporin, tacrolimus, globulin miễn dịch chống tế bào lympho).

Heparin không phân đoạn và heparin khối lượng phân tử thấp.

Erythropoietin.

Một số thuốc đối kháng tác dụng của aldosteron như:

Spironolacton: chất đối kháng cạnh tranh.

Thuốc lợi tiểu giữ kali (amilorid, triamteren, eplerenon) , thuốc chứa progestin (drospirenon), kháng sinh (trimethoprim) và thuốc diệt ký sinh trùng (pentamidin): chẹn kênh natri ở biểu mô.

Cơ chế thuốc tăng kali máu

THUỐC CHẸN BETA (BETA-BLOCKERS):

Các thuốc chẹn beta không chọn lọc tác động lên thụ thể beta-1 ức chế sự sản xuất renin ở thận => giảm Aldosterone => Tăng Kali máu

Các thuốc này còn ức chế sự vận chuyển của Kali từ ngoại bào vào nội bào (bình thường các chất đồng vận tại receptor beta-2 hoạt hóa bơm Na-K-ATPase để vận chuyển K+ vào trong tế bào) => Tăng Kali máu

THUỐC LỢI NIỆU GIỮ KALI (POTASSIUM-SPARING DIURETICS):

Các thuốc lợi niệu đối lập và không đối lập với Aldosterone như Spironolacton (tranh chấp với Aldosterone tại receptor ở ống lượn xa); Triamteren, Amilorid (ức chế kênh ENaC [kênh tái hấp thu Na+ ở màng đỉnh tế bào ống thận] làm hạn chế sự vân chuyển Kali qua kênh Na-K-ATPase vào tế bào ở màng đáy)

=> Tăng Kali máu

THUỐC ỨC CHẾ MEN CHUYỂN/ỨC CHẾ THỤ THỂ (ACEIS AND ARBS):

Các thuốc này làm giảm Aldosterone (bình thường Angiotensin II kích thích sự bài tiết Aldosterone) => Tăng Kali máu.

MANNITOL:

Mannitol có tác dụng làm tăng độ thẩm thấu của huyết tương và dịch trong ống thận.

Khi độ thẩm thấu huyết tương tăng => nước bị kéo từ trong tế bào vào lòng mạch => gây ra hiện tượng “solvent drag” (lôi kéo chất hòa tan) => Kali bị kéo ra khỏi tế bào.

Khi nước bị kéo ra khỏi tế bào => nồng độ Kali nội bào tăng gây ra sự tăng khuếch tán Kali ra khỏi tế bào.

NSAIDS:

Bình thường sự tổng hợp renin được điều hòa một phần bởi prostaglandin. NSAIDs làm giảm prostaglandin => giảm renin => giảm Aldosterone => Tăng Kali máu.

BACTRIM:

Bactrim ức chế kênh ENaC gây tăng Kali máu như Triamteren và Amilorid.

CHẤT ỨC CHẾ CALCINEURIN: (CYCLOSPORIN, TACROLIMUS)

Calcineurin đóng vai trò trong việc hoạt hóa lympho T, tăng cường miễn dịch. Các thuốc Cyclosporin và Tacrolimus ức chế Calcineurin gây suy giảm miễn dịch, được dùng để ngăn ngừa thải ghép sau cấy ghép cơ quan.

Các thuốc này làm giảm đáp ứng của tế bào ống thận với Aldosterone => Tăng Kali máu.

HEPARIN/KETOCONAZOLE:

Tham gia ức chế tổng hợp Aldosterone => Tăng Kali máu.

DIGITALIS:

thuốc làm tăng Kali máu

Các Digitalis ức chế bơm Na-K-ATPase gây tích đọng Kali ngoại bào và lòng mạch.

Xử trí tăng kali máu

Đánh giá nguyên nhân gây tăng kali máu do một thuốc làm tăng kali máu gây ra.

Thông báo với bệnh nhân khi kê đơn một thuốc gây tăng kali máu.

Theo dõi nồng độ kali và chức năng thận.

2. Thuốc và giảm kali máu

Nồng độ kali máu giảm xuống dưới 3,5 mmol/l được định nghĩa là giảm kali máu. Tương tự tăng kali máu, giảm kali máu cũng có thể đe doạ tính mạng do tác động trên tim.

Biểu hiện lâm sàng của giảm kali máu

Biểu hiện trên tim mạch: tăng khả năng dễ bị kích thích của tim dẫn đến làm tăng thời kỳ trơ có thể ghi nhận được trên điện tâm đồ (hình 2).

Biểu hiện trên cơ: đau cơ, chuột rút và nhược cơ.

Biểu hiện trên tiêu hóa: táo bón hoặc liệt tắc ruột.

Nguyên nhân gây giảm kali máu

Giảm kali máu có thể do thiếu hụt nguồn kali đưa vào, vận chuyển quá mức kali từ ngoại bào vào nội bào hoặc do mất kali quá mức.

Thuốc gây giảm kali máu thông qua 3 cơ chế:

Tăng thải kali qua nước tiểu.

Tăng thải kali qua đường tiêu hóa.

Tăng vận chuyển kali vào nội bào.

Thuốc làm tăng thải kali qua nước tiểu:

Thuốc lợi tiểu quai và thuốc lợi tiểu thiazid: tăng thải trừ Na+, giảm nồng độ Mg++, gây cường aldosteron do làm giảm thể tích tuần hoàn và nhiễm kiềm chuyển hóa kích thích thải trừ kali.

Amphotericin B, gentamicin, polymycin B: gây nhiễm độc cầu thận.

Thuốc làm tăng thải kali qua đường tiêu hóa: thuốc nhuận tràng.

Thuốc làm tăng vận chuyển kali vào nội bào:

Thuốc cường beta 2 adrenergic: salbutamol, salmeterol.

Thuốc ức chế phosphodiesterase: theophylin, cafein.

Insulin.

Corticoid.

Tất cả những thuốc gây giảm kali máu làm trầm trọng hơn tác dụng không mong muốn của thuốc thông qua kéo dài khoảng QT, có thể dẫn đến xoắn đỉnh.

Xử trí hạ kali máu

Đánh giá yếu tố nguy cơ làm hạ kali máu có liên quan đến thuốc gây hạ kali máu và đề xuất thay thế bằng thuốc khác.

Theo dõi nồng độ kali máu trong suốt quá trình điều trị.

Bổ sung kali trong trường hợp cần thiết.

Facebook Comments

Leave a Reply

Địa chỉ nhà thuốc:
Số 1 ngõ 420 Hà Huy Tập, Yên Viên, Gia Lâm, Hà Nội

ABOUT

Chính sách hợp tác

Chính sách nội dung

Tin tức

SUPPORT

Help Center

FAQ

Sitemap

Đăng ký nhận thông báo qua email bất cứ khi nào các bài viết mới được xuất bản.

error: Content is protected !!