Dược lý học: Dùng Thuốc ức chế bơm proton (PPI) có thể gây gẫy xương. Điều này có đúng không và tại sao?
Câu hỏi này cần phải giải thích 2 vấn đề
1. Bơm proton là gì?
2. Thuốc ức chế bơm proton là gì?
Bơm proton thuộc về một nhóm protein hoạt động lệ thuộc vào năng lượng của ATP được gọi là ABC (ATP binding cassette) super family (hình 1), trong đại gia đình ATPase pump này người ta chia ra thành 3 loại chính: P,V &F.
Sở dĩ gọi là bơm vì đặc tính chung là chuyển các ion đi theo chiều ngược với khuynh độ nồng độ (concentration gradient) và do đó cần năng lượng của ATP. Bơm đầu tiên được cô lập năm 1957 là Na/K ATPase, bơm proton ở tế bào thành là H+/K+ ATPase thuộc loại P, đặc tính của loại P này là phải có 2 cơ chất để hoán đổi (Na+/K+ & H+/K+) và có khả năng tạo pH thấp đến 2.
Loại V(vacuolar) thấy trên màng không bào là bơm chỉ cần 1 cơ chất là H+, loại này tạo ra pH khoảng 4,5-5 (hình 2) cho thấy bơm proton loại V này cũng hiện diện trên hủy cốt bào (osteoclast) tạo H+ và Cathepsin K để làm tan xương cũ hoặc hư hỏng, quá trình này được gọi là bone resorption.
Loại F hiện diện trên lớp màng trong của ty thể được dùng để tái tạo ADP thành ATP (hình 3).
Thuốc PPI chỉ đơn giản là chiếm giữ vị trí gắn kết của ATP, về mặt cơ chế tác động digoxin gần gũi nhất với PPI vì Na+/K+ ATPase & H+/K+ (hình 4).
PPI chiếm chỗ gắn kết của ATP trên ATPase loại V của osteoclast do đó ngăn chận quá trình bone resorption, xương không được thay thế vì vậy dễ gẫy (hình 5).
BS.Phùng Trung Hùng
