Dược lý học: nói một chút về BDNF trong chống trầm cảm ?
[Pharmog] Tiện đà đang nói về các thuốc chống trầm cảm, nay nói tiếp luôn về vấn đề này:
Hiện có 2 loại thuốc chống trầm cảm được dùng phổ biến ở nước mình là TCAs (tricyclic antidepressive) còn gọi là thuốc chống trầm cảm 3 vòng và SSRIs (selective serotonine reuptake inhibitors) còn gọi là thuốc Ức chế chọn lọc tái hấp thu serotonine.
Hình 1
Cơ chế tác động thì ai cũng biết (xem lại bài trước: Vì sao các thuốc chống trầm cảm có tác dụng giảm đau không kém gì thuốc phiện?) . Chỉ có một khác biệt nhỏ là TCAs có thêm tính kháng histamine ở thụ thể H1 và kháng tất cả các loại thụ thể muscarinic (hình 1&2) điều này giải thích vì sao tác dụng phụ khó chịu của TCAs gặp nhiều hơn.
Hình 2.
Nếu mọi chuyện ngừng ở đó thí các thuốc chống trầm cảm này thật dễ dùng và thật dễ nhớ như mọi người đã nhớ, tiếc là cách đây hơn 10 năm một GS của Đại học Yale, vốn là một người đáng kính một con mọt sách và một tín đồ của Receptor theory cũng như mọi tín đồ khác của lý thuyết này không bao giờ tin vào cái chân lý đơn giản, nghĩa là cứ ức chế reuptake transporter của Norepinephrine & Serotonine là xong chuyện trầm cảm.
Hình 3
Con người này đưa ra một giả thuyết (hypothesis) không phải serotonine mà chính là BDNF (brain derived neurotrophic factor) mới thật sự có vai trò chống trầm cảm (hình 3), điều này dựa trên quan sát của ông là tác dụng chống trầm cảm chỉ thấy khi có sự tăng mật độ của các synapse serotoninergic (hình 4).
Hình 4.
Sự tăng sinh này ở neuron thì BDNF phải được xem là nhân tố hàng đầu. Theo một hệ luận của lý thuyết thụ thể thì bất kỳ một ligand nào gắn vào thụ thể cũng phải có một tác động tức thời (tác động nhanh) và một tác động liên quan đến hiện tượng transcription (tác động chậm).
Ở đây khi serotonine tạo ra tác động chậm đó là phosphoryl hóa CREB (cyclic AMP response element binding ) một transcription factor coactivator để tạo thành mRNA mã hóa cho BDNF (hình 5).
Hình 5.
Trong khi lần mò theo lộ trình tín hiệu của serotonine người ta lại thấy thêm một nhân tố chưa từng được nghĩ đến đó là Ketamine một chất dùng để gây mê có tác dụng ức chế thụ thể NMDA của glutamate cũng làm tăng sự biểu hiện của BDNF.
Một lý thuyết nữa được xác định – Neurotrophic theory của Ronald Dunam – trong khung của một lý thuyết đã được đề cập từ lâu Receptor theory. Các bạn nghĩ sao về hình 6, chắc là sắp tới phải làm cái video về cái thuốc này mới được. Hê hê
Hình 6.
Tài liệu tham khảo:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23908608
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4513557/
https://en.wikipedia.org/wiki/Brain-derived_neurotrophic_factor
https://www.austinpublishinggroup.com/pharmacology-therapeutics/fulltext/ajpt-v2-id1006.php
BS.Phùng Trung Hùng
